පන්සිය පනස් ජාතක පොත

පන්සිය පනස් ජාතක පොත

පන්සිය පනස් ජාතක පොත නමින් ලක්දිව ජනයා අතර ප්‍රසිද්ධ මෙම කෘතිය ජාතකට්ඨකථා යන නමින් හැඳින්වෙන පාලි කෘතියෙහි සිංහල පරිවර්තනයයි. ජාතක කතා පන්සිය පනහකට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් මේ පොතේ ඇත. සිංහලයෙන් මෙතෙක් ලියවී ඇති විශාලතම බණ පොත මෙයයි. බෞද්ධයන් මෙය ජාතක පොත් වහන්සේ නමින් හඳුන්වා තිබීමෙන් පෙනෙන්නේ මේ කෘතිය කෙරෙහි ඇති අති විශාල ගෞරවාදරය යි.

 

මේ කෘතිය පිළිබඳ මහාචාර්ය ආනන්ද කුලසූරිය මහතා දක්වන්නේ මෙවැනි අදහසකි, 

“ජාතක පොත තරම් මනුෂ්‍ය වර්ගයා අතර පැතිර ගිය කතා සමූහයක් සොයාගන්නට නොහැකිය. දඹදිව පොදු මහජනතාව අතරින් බිහි වී ඔවුන්ගේ ඕනෑ එපාකම් සිතුම් පැතුම් රුචි අරුචිකම් යනාදී හැඟීම්වලට අනුව ජන ජීවිතය පිළිබිඹු කෙරෙමින් ඔවුන් අතර බොහෝ කලෙක සිට පැවතෙමින් ආ කතා රැසකට විශේෂ ආකෘතියක් ගෙන දුන්නේ බෞද්ධයෝය. ඒ කතා වලට බෞද්ධයන් දුන් ආකෘතිය ජාතක නමින් හැඳින්වීම සුදුසු ය.”

 ජාතික පොත කියවීමෙන්.., 

බෞද්ධයන්ගේ විශේෂ සැලකිල්ලට ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ මේ කෘතිය කුමන වටිනාකමක් ඇති කෘතියක් ද? මෙහි අභ්‍යන්තර වටිනාකම කුමක් ද? සිංහලයන්ගේ ශ්‍රද්ධා ශීලාදි ගුණයෙන් වඩා ලීමට කරුණා මෛත්‍රී ආදී උත්තම මානව ධර්මයන් පෝෂණය කිරීමට ද මෙම කෘතිය මහත් පිටුබලයක් වූ බව නොරහසකි. සාමන්‍ය පොදු මිනිසුන්ගේ දැනුම දියුණු කොට චරිත සංවර්ධනය කිරීමෙහිලා මෙම කෘතිය වඩාත් උපකාරී විය. සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි මෛත්‍රිය පතුරවන්නට එදිනෙදා ජීවිතයෙහි නොයෙක් විට තමනට මුහුණ දෙන්නට සිදුවන විදිහේ ගැටළු කම්කටොළු මැදිහත් සිතින් තැන්පත් නුවණින් ඉවසන්නට, සැපදුක දෙකෙහි කවර විටෙක දී වත් සීමාව ඉක්මවා යන්නට ඉඩ නොතබන හික්මීමේ ගුණය ඇති කරන්නට වංචාවට ගොදුරු නොවී තැනට සුදුසු නුවණ මෙහෙයවා කටයුතු කරන්නට මිනිස් වර්ගයාට සදාචාර සම්පත්තියෙන් යුක්ත ව හැසිරෙන්නට ලංකා වාසීන් පුරුදු වූයේ ජාතක පොත ඇසුරු කිරීම නිසාය.

මේ අරභයා මහාචාර්ය සුචරිත ගම්ලත් මහතා දක්වන අදහස් මදක් විමසා බැලීම වටී...

  “බුදුසමය මෙහි පිහිට වූ අවධියෙහි පටන් ම ජාතක කතා සිංහල බෞද්ධයන් අතර මහත් සේ ජනප්‍රිය වූ බව සිතිය හැකිය. ඉගෙනිම වූ කලී සැදැහැ බැතිය ලියලාවන චරිතය හැඩගන්වන නුවණ මුහු කරවන අත්දැකීමක් සේ ඔවුන් සිතූ බව පෙනේ. භාරතීය හින්දූන්ගේ චරිතවත් බුද්ධිමත් සකස් කිරීමෙහිලා මහාභාරතය රාමායනය යම් ආනුභාවයකින් සෑහේ ද සිංහල බෞද්ධයන් ගේ චරිතයත් බුද්ධියෙන් සැකසීමෙහිලා ජාතක පොත ද එවැනිම ආනුභාවයක් පා ඇත.”

පන්සිය පනස් ජාතක පොත මෙසේ ලාංකික සමාජයේ ජාතික චරිතය නිර්මාණය කිරීමට බොහෝ සෙයින් ඉවහල් උතුම් ධර්ම ග්‍රන්ථයකි. සැබැවින්ම ජාතක පොතෙහි අන්තර්ගත වන්නේ සමාජයේ ජීවත්වන මිනිසුන්ට මෙලොව වශයෙන් ජීවිතය සාර්ථක කර ගැනීමටත් පරලොව වශයෙන් සුගතියක් ලැබීමටත් අවශ්‍යය හොඳ නරක මිස අන් කිසිවක් නොවේ. මිනිසුන් මත පවතින යහපත් ගුණ හා දුර්ගුණ පවුල් ජීවිතය කෙරෙහි බලපාන හැටි දේවධර්ම වැනි ජාතක කතාවකින් විද්‍යමාන වේ. බලය අයුතු ලෙස යොදා ගැනීමෙන් සිදුවන විනාශය ගන්ඩතීන්දු ජාතකයෙන් අනාවරණය කරන්නේ නූතන පරපුරක් සිහි කැඳවමිනි. පවට ඇති ලැජ්ජාව හා බිය නිසා පවින් දුරු වී මෙලොව ජීවිතය යහපත් වන ආකාරය දේවධර්ම ජාතකය පුරාම තැවරී තිබේ. සිංහල ජාතක පොත ඈත අතීතයේ පටන් බෞද්ධයන් අතර හොඳින් භාවිතා වූ බණ කතා සංග්‍රහයක් බව සර් ඩී. බි ජයතිලක මහතා දක්වන මතු දැක්වෙන අදහස් වලින්ද සනාථ වේ.

  “පන්සිය පනස් ජාතක පොත එතැන් පටන් ගත වූ අවුරුදු පන්සියයකට වැඩි කාලයක් මුළුල්ලෙහි සිංහල ජනයා අතර අනිත් සියළු ම පොත්වලට වඩා බහුල වශයෙන් භාවිතා වූයේ ය. විහාරස්ථානවල ද බෞද්ධ ගෘහවල ද ජාතක පොතෙන් බණ කීම බණ හා බණ ඇසීම පුරුද්දක්ව පැවතුනේය. ඇසූවූවන්ගේ හික්මීමත් චිත්ත විනෝදයත් එකසේ සැලැස්සූ මේ සත්චාරිත්‍රය මෑත කාලයෙහි අන්‍ය බොහෝ යහපත් සිරිත් මෙන්ම සිංහල ජනයා කෙරෙහි පහව ගොස් තිබේ.”

 ජාතක කතා මිනිස් චරිතය ගුණධර්මවලින් පෝෂණය කළ හොඳ ධර්ම ග්‍රන්ථයක් බව යට දැක්වූ විස්තර මඟින් හොඳින් විද්‍යමාන වේ.

   ජාතක කතා ප්‍රභවය වූයේ කෙසේද?..,

ජාතක කතා යනු අප බුදුන් වහන්සේ ශ්‍රී මුඛයෙන් දේශනා කළ කතා හැටියට අප කවුරුත් විශ්වාස කරති. එහෙත් ජාතක කතා පිළිබඳ කළ සමීක්ෂණයන්ගෙන් අනාවරණය වී ඇත්තේ මේවා භාරතීය ජන කතා ඇසුරින් ප්‍රභවය වූ කතා විශේෂයක් හැටියට ය. බුදුන් වහන්සේත් සෙසු උන්වහන්සේලාගෙන් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාගේ බණ දේශනා කිරීමේදී නිදර්ශන වශයෙන් මෙම කතා උපයෝගී කර ගත්හ. මේ අනුව භාරතයේ පුරා පැතිර තිබූ විවිධ ජනකතා බුද්ධ ධර්මය වෙතට පිවිසියේ ය. මෙසේ පැමිණි ජනකතා වර්තමාන ජාතක කතා ස්වරූපය ගන්නේ අනුක්‍රමයෙනි. ජනකතා ජාතක කතා බවට පරිවර්තනය කිරීමේ දී අමුතු අංග තුනක් එකතු විය.

  ඒවා නම්,

 1. වර්තමාන කතාව 

2. අතීත කතාව

3. සමෝධානය 

අප දන්නා සිංහල පන්සිය පනස් ජාතික පොතේ මේ ලක්ෂණ සියල්ල දක්නට ලැබේ. පළමු කොට ඇත්තේ වර්තමාන කතාව. බුදුන්වහන්සේගේ කාලෙ සිදු වූ කෙටි සිද්ධියකින් මෙය ආවරණය කරයි. මෙම සිද්ධිය පාදක කරගෙන අතීත කතාවක් කියයි. මෙම අතීත කතාව තමයි නියම ජාතක කතාව වන්නේ. සාහිත්‍යමය වශයෙන් වටින්නේ ද මෙම අතීත කතාවයි.  ජාතක පොතේ වර්තමාන කතා අතරද හොඳ කෙටිකතාවලට සමකල හැකි කතා දක්නට ලැබෙයි. එහෙත් පැරණි භාරතීයයන් පැසුණු බුද්ධියෙන් නිමවූ නියම කතාව අතීත කතාවයි. අතීතයත් වර්තමානයත් සම වන කොටස හමුවේ. එය පූර්ව අපර සන්ධි ගැළපීම නම් වේ. එය හැඳින්වෙන්නේ සමෝධානය නමිනි. මෙසේ භාරතීය ජනතාවගේ පොදු ඥානයක් පැවැති කතා බුදුසමය වෙතට පිවිසුණු ජාතක නමින් වෙනම සංගෘහිත විය. බුදුසමය නවංග සත්ථුසාසන නමින් කොටසක් නවයකට බෙදා දැක්වීමේ ඉතා පැරණි ක්‍රමයක් ඇත. එම අංග නවයෙන් හත්වැනි අංගය වශයෙන් ගැනෙන්නේ ජාතක නම් කොටසයි. මෙසේ පැමිණි ජාතක නම් ග්‍රන්ථය භාරව ජාතකභාණක නම් භික්ෂු කොට්ඨාසයක් ද සිටි බව ඉතිහාසයේ දැක්වේ. ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වැනි සත වර්ෂයේ දී ලක්දිවට බුදුසමය රැගෙන වැඩියා වූ මිහිඳු මහා හිමියන් ප්‍රමුඛ ධර්මදූතයන් වහන්සේත් ත්‍රිපිටකයේ අන්‍ය ග්‍රන්ථ මෙන්ම ජාතක නම් ග්‍රන්ථය ද මෙහි ගෙන ආහ. අනුරපුර මහා විහාරයේ වැඩ සිටි තෙරවරු මිහිඳු මාහිමියන් ගෙන ආ අටුවා ග්‍රන්ථ සිංහලයට නැඟූහ. මේ අනුව ජාතක කතාවලට පසුබිම පැවති කතා ද පැරණි සිංහලයට නැඟිණැයි විද්වත්තු විශ්වාස කරති. එසේ නැගුණු ජාතක අටුවා දැනට අභාවප්‍රාප්ත හෙළ අටුවා අතරට වැටේ. සිංහලයට නගන ලද ජාතක කතා ලක්දිව භික්ෂූන් විසින් මුඛ පරම්පරාවෙන් පවත්වාගෙන එන ලදුව වළගම්බා රජ දවස ග්‍රන්ථාරූඪ කරන ලද බව පැවසේ. ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් පස් වැනි ශතවර්ෂයේදී දඹදිවින් මෙහි පැමිණි බුදුගොස් මාහිමියන් පාලියට නැඟූ වේ එසේ සිංහලෙන් පැවති අටුවා ය. සිංහලෙන් පැවති පැරණි ජාතක අටුවාව පාළියට පෙරළීමක් බුදුගොස් බුද්ධඝෝෂ මාහිමියන් ගේ පරිවර්තන ව්‍යාපාරයෙන් ප්‍රතිඵලයක් විය. හෙළ අටුවා පෙරළා පාලි ජාතකට්ඨ කතාව නිර්මාණය වූයේ ද ඒ හිමියන් අතිනි. මෙම පාලි ජාතකට්ඨකතාව සිංහලයට පරිවර්තනය වූයේ කුරුණෑගල සමයේ දී ය. එනම් සිංහල පන්සියය පනස් ජාතක පොත කුරුණෑගල රජ කළ දෙවැනි පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු හෙවත් සතර වන පරාක්‍රමබාහු මහ රජු දවස ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1302 දෙක 1326 නිර්මාණය විය.

 සිංහල ජාතක පොත..,

සිංහල පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ නම එසේ වුවද සිංහල ජාතක කථා 550 ක් ම එහි නැත. පන්සිය හතළිස් හතක් (547) පමණක් එහි ඇත. මෙම කතා සංග්‍රහයට 550 යනුවෙන් මතක තබා ගැනීමට පහසු රවුම් ඉලක්කමක් අවශ්‍යය නිසා දමන්නට ඇත. එහෙත් අපේ පොතේ නැති ජාතක කතා සමහර රටවල තිබේ. සියම් රටේ ජාතක කතා 50 අපේ සිංහල ජාතක පොතේ නැත. මෙහි කතෘත්වය පිළිබඳ විවිධ මතභේද පවතියි. චූලවංශය දැක්වෙන්නේ මෙම කාර්යය පරාක්‍රමබාහු නිරිඳුන් ගේ පරිවර්තනයක් බවත් එහෙත් ජාතක පොතේ දැක්වෙන්නේ ඊට වෙනස් අදහසකි පන්සිය පනස් ජාතක ධර්ම දේශනාව එළුවෙන් දක්වන්නට වුව මැනවැ යි කියා පරාක්‍රමබාහු නම් ඇමති සත්පුරුෂයාගේ ආරාධනාවෙන් හා වීරසිංහ පතිරාජ නම් අමාත්‍ය උත්තමයාගේ උත්සාහයෙන් අටුවා සාමීන් ලියූ ජාතක නිසා ම නොවරදවා එළුවෙන් ලියූ ජාතක කතාත් සත්පුරුෂ වූ මනුෂ්‍යයවිසින් කන්යොමා සිත් එළ ඇසිය යුතුය. මේ නිසා අපට පෙනෙන්නේ ජාතක පොත පැරකුම්බා රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් එකී ඇමති දෙපළගේ උත්සාහයෙන් භික්ෂූන්ගේ ද ප්‍රධානත්වයෙන් කිසියම් පරිවර්තන මණ්ඩලයක් විසින් කළ කටයුත්තක් බවයි. සිංහල ජාතක පොතේ ඇති විවිධ ශෛලීන් එවැනි විශ්වාසයක් ද තහවුරු කරයි. 

ජාතක කතාවල සාහිත්‍යමඅගය..,

ජාතක කතා පිළිබඳ අපේ පැරණි ශ්‍රද්ධා සම්පන්න ශ්‍රාවක ශ්‍රාවිකාවන් වෙත පැවැති මතය නම් මෙය මහඟු ධර්ම ග්‍රන්ථයක් බවයි. එය සත්‍යයකි. අනාදිමත් කාලයක සිට අපේ පැරැණි සමාජය ම හැඩගස්වා සාරධර්මවලින් පෝෂණය කොට ජාතික චරිත නිර්මාණය කළේ මෙම මහඟු ධර්ම ග්‍රන්ථය බව පොදු සත්‍යයකි. 

එහෙත් මෙම ග්‍රන්ථය කියවා සොයා බැලූ උගතුන් පවසන්නේ මෙය ලෝක සාහිත්‍යයට පවා එක් කළ හැකි වටිනා ග්‍රන්ථයක් බවත්, මෙම කරුණු විග්‍රහ කිරීමට පෙර මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ සූරීන් මේ පිළිබඳ දක්වා ඇති අදහසක් ගෙන හැර දැක්වීම මැනවැයි හැඟේ.

                            “උසස් නවකතා විස්සක් කියවන තරුණයාට වුවද හැට හැවිරිදි වියෙහි වූවෙකුගේ අත්දැකීමක් පැසුණු නුවණක් ලබයි. ඒ හේතුවෙන් ඔවුහු ප්‍රචණ්ඩ භාවයෙන් තොර වූ කෙලෙස් ඇත්තෙක් වෙයි. ඊර්ෂ්‍යාව, ක්‍රෝධය, රාගය නඟින විට ඒ හැම එකක්ම වැඩ ගනී. මෙහි සමතෙක් වෙයි. ජාතක පොත විචාර බුද්ධියෙන් කියවීමෙන් අර අත්දැකීම් ලබා වඩාත් හොඳ තැන්පත් නුවණැත්තෙක් වූ වන අතරම හොද නවකතා කියවීමෙන් ලබන ආස්වාදයටම ළං වන ආස්වාදයක් ද ලැබිය හැකිය. දෙසියක් අවුරුදු ජීවත් වීමෙන් ලැබිය හැකි අත්දැකීමටත්, මානව චරිතය පිළිබඳ දැනුමටත් තැන්පත් නුවණක් ද ජාතක පොත ඉගෙනීමෙන් ලැබිය හැකිය. ”

(බණකතා සාහිත්‍යය)

 ජාතක කතා වනාහි ඉතා ඈත අතීතයේ භාරතීයයන් විසින් නිපදවන ලදුව අවුරුදු දෙදහස් ගණනක් භාරතීයයන් හා ලාංකිකයන් අතර වැඩී පෝෂණය වී ආ නිර්මාණයක් වේ. එහෙයින් ඒවා මත පැරැන්නන්ගේ අනාදිමත් කාලයක සිට ජීවිතයෙන් ලද ගැඹුරු අත්දැකීම් හා සුනිශිත නුවණ කැවී ඇත්තේය. මනුෂ්‍යත්වය පතුලේ ස්පර්ශ කොට එහි සැඟවුණු තතු දිවැසින් මෙන් පසක් කොටගත් මංජුසා වැනි වූ ජාතක පොත ඒවාට පිටු දුන් අත්දැකීම්වලට පෘථුල බවත් ගාම්භීරත්වයක් එමගින් ප්‍රකාශයට පත් වන සියුම් වූ බුද්ධියෙන් හා ඇතැම් කරුණු මඟින් ඇතැම් රුසියානු ප්‍රබන්ධ කතාකරුවන්ගේ නොයෙක් නිර්මාණයන්ට සමවන බව මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන් නොයෙක් ලෙසින් පෙන්වා දී ඇත. 

“ලෝක සාහිත්‍යයේ ඇතුළු විය යුතු සිංහල පොතක් වෙතොත් එය ජාතක පොත හැර අනිකක් නොවේ හැබැයි එහි එන සියලුම කතා ලෝක සාහිත්‍යයේ ඇතුළුවන කතා ගණයෙහිලා සැලකිය නොහැකිය. හොඳම කතා තෝරාගෙන අනික් රටවල ශූර ලේඛකයන් හොඳම සරල රීතියෙන් තම නිර්මාණයන්ගේ භාෂාවට නැගුවහොත් ජාතක කතා ලෝක සාහිත්‍යයෙහි පැරණි කථා වස්තූන් අතර උසස්ම තැනක් ගන්නේ ය.”

    (ජාතක කතා විමසුම) 

වික්‍රමසිංහයන්ගේ මෙම ප්‍රකාශයෙන් ද සනාථ වන්නේ අප සතුව ඇති එකම පැරණි විශිෂ්ටතම සාහිත්‍යය ග්‍රන්ථය ජාතක පොත බවයි. බුත්සරණ හුදු ධර්ම දේශනයට පමණක් උගතුන් අතින් රචනා වූ කෘති වෙයි. ඒවා වෙනස් වන ලෝකයට අනුව වෙනස් නොවන නිසා අභාවයට යයි. ඒත් ජාතක පොත සිංහලයාගේ කට බස තියෙන තාක් අභාවයට නොඑන බව මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයෝ පෙන්වා දෙති. ජාතක කතාවල ඇති එක් විශේෂයක් නම් මිනිස් සිත අනාවරණය කිරීමයි. මෙබඳු කතා ලෝක සාහිත්‍යයේ පවා උසස් කෘති ලෙස සැලකේ. එබඳු කතා ජාතක කතා අතර ද බහුලව දකින්නට ලැබේ. මිනිස් සිතේ ගුප්ත බව අනාවරණය කරමින් ගැඹුරු ජීවිතාවබෝධයක් ජාතක කතා කියවීමෙන් ලැබිය හැකිය. ඊර්ෂ්‍යාව, තෘෂ්ණාව යනාදී කෙලෙස් උනට ආකාර වන මිනිස් සිත බුද්ධියෙන් දැකිය නොහැකි තරම් ගුණධර්මයකි. මිනිස් සිතේ මේ තරම් රහස් තැන් හෙළි කරන පුවත් වස්තු කොට ගෙන රචිත කතා දක්නට ලැබෙන්නේ බටහිර උසස්ම ලේඛකයන්ගේ නවකතා අතරය. ගී ද මෝපසාන්, තෝල්ස්තෝයි, චෙකොෆ්, දොස්තොවුස්කි, ෆ්ලෝබෙයා ආදීන්ගේ කෘතිවල එන එබඳු උසස් කතාවලට සමකල හැකි කතා ඇති එකම පැරණි කතා සංග්‍රහය ජාතක පොතයි. රාගය වැනි භයංකාර මනෝභාවයන් ජාතක කතාකාරයා ඉතා ශූර ලෙස ම තම කතාවලින් ආවරණය කරයි. එම කතා වර්තමාන මනෝවිද්‍යාවට අනුකූල වන හැටි සසඳා බැලීමෙන් දැනගත හැකිය.

  කලාබු රජු අන්ත‍ඃපුර කතුන් සමග මඟුල් උයනේ රමණය කරයි. රජු කාමාක්ස්වාදයෙන් වෙහෙස වී නිදි වැදුණු කළ සමහර ගෑනු ගොස් උයනෙහි කෙළවර උන් තවුසෙකු දෙසන බණ අසන බව අසා රකුසෙකු සේ කිපෙයි. රජ්ජු වදකයන් ගෙන්වා ඔවුන් ලවා තවුසාගේ අත් පා කප්පවයි. තවුසා කෙරෙහි වඩාත් කිපෙන රජ, උඹේ ශාන්තිය තියෙන්නෙ මෙතන දැයි අසමින් ඇටෙන් පිපිරෙන තරම් හයියෙන් පපුවට පයින් අනියි. 

මේ ජාතක කථාවන්ගෙන් කෙරෙන චිත්ත චෛතසික විභාගය ළං වෙන්නේ රුසියාවේ හා ප්‍රංශයේ ඇතැම් නවකතාකාරයන් මනුෂ්‍යන්ගේ ආධ්‍යාත්මයෙන් සැත්කමකට හසුරන්නාක් මෙන් මීට අවුරුදු හැට හැත්තෑවකට පෙර ලියූ නවකතාවල එන ඇතැම් පුවත් වලටය. කෙළෙසුන් පවන මුනිවරයා අතීත ඉන්දියාවේ ජනයාගෙන් පිදුම් ලැබුවේය. එවැන්නෙකු ගෙන් තමාගේ ගෑනුන් බණ අසා ඇතැයි අසා රජු කිපෙන්නේ ඉතා සංකීර්ණ චෛතසික ධර්මයන් ගෙන් සංකරණය නිසාය. ගැහැනුන් තමන්ගේ තනි පරිහරණයට කැප වූවන් ලෙස සැලකූ කලාබු රජු ගේ අහංකාරකම තනිකර ඔවුන් භුක්ති විඳීම පිළිබඳ ඉරිසියාව, පලිගැනීමේ චේතනාව, කෙළෙස් තැවීම, යන මතය නිසා තමා මත්තේ හටගත් නිවට හැඟීම යනාදී චෛතසික එයින් සමහරකි. කාමුකයෙකු වූ ඔහු මහත් වූ කායික වේදනා විඳින තවුසා දෙස බලා ආස්වාදයක් ලබයි. බටහිර උසස්ම මනෝවිද්‍යාඥයන් අනාවරණය කරන තතු බොහෝ පැරණි ජාතක කතා වල අන්තර්ගත වී තිබෙන ආකාරය මේ කතා මඟන් අපට දැක ගත හැකිය. මෙබඳු කතා සංග්‍රහයක් අප රටේ නොව ලොවේම නැති බව පෙර අපර දෙදිගම උගතුන් ගේ අදහසයි. තවත් ජාතක කථාවක් විමසීමෙන් මේ කරුණ සනාථ කළ හැකි ය.  

අසනඝ ජාතකය මිනිස් සිත විභාග කරන කදිම කතාවකි. අසනඝ කුමාරයා උපන් දා සිට ගැහැණුන් නුරුස්සයි. ගැහැනියක කිරි පොවන කල්හි ඔහු නළවන්නට බැරිතරම් හඬයි. එහෙයින් ඔහුට කිරිපොවනු ලැබූයේ මව්කිරි මුවා කොට ඇගේ පියයුරු තිරයෙන් මෑත් කොට දීමෙනි. හේ ගෑණුන්ගෙන් තොරව පිරිමින් ම අත වැඩේ. උපතේ පටන් නිමල් බඹසර රක්නා බ්‍රහ්මයෙකු මිනිස් පියසට බටුවාක් වැනිය. එහෙත් හදිසියේ අප තුළ ප්‍රබල තිගැස්මක් ඇති කරමින් සියලු තතු නොසිතූ අතට පෙරළි තරුණ අසනඝ කුමාරයාගේ කුටිය අසල සිට ගී ගයන යුවතියකගේ මියුරු සර කන වැකුණු සැණින් ම කුමාරයාගේ බඹසර බිඳෙයි. ඔහු ඇය ගෙන්වා ඇය සමග තමා මෙතෙක් ගැරහූ ග්‍රාම ධර්මයෙහි යෙදේ. එපමනකින් සියල්ල හමාර වන්නේ නැත. කුමාරයා කඩුව අමෝරාගෙන නුවර වීදිවලට බැස මෙවැනි කාම සැපතක් මා මිස අන්‍යයන් අනුභව නොකළ මනා යැයි කියා දුටු දුටු පිරිමින් පෙති ගසයි. මේ කතා සිඟිත්ත වූ කල්හි රාග, ද්වේෂ, මෝහා දී තතු මැනවින් හෙළි කරන්නකි. රාගය යටපත් කොට තිබෙන තාක්කල් හොඳය. එහෙත් ඒයට පිබිදෙන්නට ඉඩක් ලැබුණ හොත් එයට සාමාන්‍යය ලෙස ක්‍රියාත්මක වන්නට ඉඩ දුන්නා නම් එයින් වන්නට තිබුණු අයහපතට වඩා භයංකර විපත් වලට මග පාදයි. එවිට එය ගිනි කන්දක් සේ අන්‍යයන් කෙරෙහි පුපුරයි. එයින් ලෝ වාසීන්ට කවර විපත් එල්ල වේ දැයි කියන්නට බැරිය. එවැනි විපත්වලට ගොදුරු වනවාට වඩා රාගය සාමාන්‍යය මාර්ගවලින් තෘප්ත කිරීම  නොමැනවි ද? රාගයක් අන්‍ය ක්ලේශයනුත් මැඩීමට තිබෙන්නේ දෙමගක් පමණකි. එක් මඟකි සාමාන්‍යය මාර්ගවලින් තෘප්තියට පත් කිරීමයි. නැතහොත් මනසින්  විදසුන් නුවණින් ඒ රාගාදීයෙහි තතු පසක් කොට ගැනීමෙන්. මේ අතර මැද පිළිවෙතක් නැත. රාගය ඔබා තැබීම අතිශය භයංකර වූවකි. එයින් සිදුවන්නේ නපුරක්මය. අසනඝ  ජාතකයෙන් අපගේ නුවණට කිඳා බස්වන්නේ මනුෂ්‍යය ස්වභාවය සම්බන්ධ මෙබඳු සැබෑ කරුණු ය. මේ නිසා අපගේ ඥාන මණ්ඩලය තව තවත් ප්‍රසාරණය වෙයි. මෙබඳු කතාවලින් ලැබෙන ඥානය බොළඳ නවකතා සියයක් කියෙව්වද අපට නොලැබේ.

 සනාතන සිංහල ගද්‍ය..,

   පොදු සිංහල ජනයාගේ සිත ඇතුළතට පිවිසියාක් මෙන් පැරණි නිහතමානි භික්ෂූන් විසින් ව්‍යවහාර බසින් ලියන ලද බැවින් ජාතක කථා සංග්‍රහය සනාතන ග්‍රන්ථයක් වෙයි. ඒ කතාවන්ට වස්තු වූයේ කිසිකලක පරණ වීමෙන් අභාවයට නොවන ජීවන ප්‍රවෘත්ති බැවින් ද එය සනාතන ග්‍රන්ථයක් වෙයි. චරිත අභ්‍යන්තරය ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කිරීමට ජාතක කතාකරුවන් සමත් වූ අයුරු සිංහල ජාතක පොත විමසීමෙන් ප්‍රතීයමාන වෙයි.

 සිංහල ජාතක පොත වනාහි මිනිස් සිත හෙවත් චරිත අභ්‍යන්තර ඉතා හොඳින් නිර්මාණය කරන ලක්දිව එකම පැරණගද්‍ය කාව්‍යය ලෙස සැලකේ. මිනිස් සිත නැමැති අඳුරු අගාධ ගුහාව වෙතට පාඨකයා ගෙන ගොස් එහි ඇති තතු අනාවරණය කරයි. මනුෂ්‍යය චිත්ත සන්තානයේ ගුප්ත බවත් අගාධ බවත් හෙළි කරන ඇතැම් ජාතක කතා ළං වන්නේ බටහිර උසස්ම වන කතාවලටය.

මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා පෙන්වා දෙන ආකාරයට මනෝ විද්‍යාවට අනුව විවේචනය කළ යුතු චරිත ජාතක කතාවල සුලබ වුවද ඒවා එකකවත් නවකතා කලාව අනුව ලියැවී නැත. අද්භූත ප්‍රවෘත්තීන් ගළපා කතා ලියන ලේඛකයන් මිථ්‍යා කතා ලෙස සලකා බැහැර කරන ඇතැම් බෞද්ධ කතාවල, මානසික විද්‍යාඥයින්ට පමණක් විශේෂ වූ ගුප්ත මානසික ලෝකයක ප්‍රවෘත්තීන් පන්සිය පනස් ජාතක පොතෙන් දක්නට ඇත. පන්සිය පනස් ජාතක පොතෙහි එන ගන්ඩතීන්දු ජාතකය පිළිබඳ විස්තරයක් ඉදිරිපත් කිරීමට ප්‍රථම මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතාගේ පහත දැක්වෙන ප්‍රකාශය ගෙනහැර දැක්වීම මැනවි යැයි හැඟේ.

 “ලෝක සාහිත්‍යයෙහි ඇතුළු විය යුතු සිංහල පොතක් වෙතොත් එය ජාතක කතා පොත හැර අනෙකක් නොවේ...”

 ගණ්ඩතින්දු ජාතකය අරමුණ..,

      මෙම ජාතක කතාවේ අරමුණ රාජ පාලනය සඳහා අර්ථවත් උපදේශයක් ධ්වනිත කිරීමය. වර්තමාන කතාවේ ඒ බව මෙසේ සඳහන් වේ,

       “රජු දරුවන්ට දිය යුතු අවවාදයක් අරභයා මේ ජාතකය වදාළ සේක”

 අතීත කතාවේ පඤ්චාල නම් රජ කෙනකු පිළිබඳ දක්වමින් රාජ පාලනය අධාර්මික ලෙස ගෙන යන ආකාරය දක්වා ඇත,

 “පඤ්චාල නම් රජ්ජුරු කෙනෙක් ඡන්දයෙන් අගතියට ගොස් අධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරන්නාහ.”

  මෙම විස්තරවලින් පෙනෙන්නේ මෙම කතාවේ අරමුණ අධාර්මික රජකුට රාජ්‍යය පාලනය අරබයා උපදෙස් ලබා දීමයි. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ අතීතයේ සිට නූතනය දක්වා ම මෙහි වලංගුභාවය එකසේ ම රඳා පැවතීමයි. කතා සන්දර්භය අතීත කතාව ජාතක කතාකරු ඉතා පැහැදිලි සන්දර්භයෙන් සකසා ඉදිරිපත් කරයි. ප්‍රථමයෙන්ම රජුගේ අධාර්මික වූ පාලනය පාඨකයාට මෙසේ දැනගන්නට සලස්වයි.

 “ඒ රජ්ජුරුවන්ගේ යුවරජ සෙනෙවිරත් ආදීහු අධර්මයෙහි නිරත ව දනවු වාසි සත්ත්වයන්ගෙන් අපමණ බඳු පඬුරු ගෙන බොහෝ පීඩා කරන්නාහ. එකල්හි රාජ්‍යයවාසී සත්ත්වයෝ රාජ පුරුෂයන් කෙරෙහි භයින් තම තමන්ගේ අඹු දරුවන් අරගෙන වල් වැද ඒ ඒ තැන්හි බයෙන් ඇවිදිනාහ. ”

මීළඟට ජාතක කතාකරු රජුගේ මෙම ඡන්දයෙන් අගතියට ගොස් සිදු කරන අධර්මිෂ්ඨ පාලනය යහමගට ගැනීමට දේවතාවෙකුගේ චරිතයක් නිර්මාණය කරයි. රසිකයාගේ සිතට අද්භූත රසය කැඳවමින් එම චරිත රාත්‍රීයෙහි රජු ඉදිරියේ සිට මහත් ආලෝකයක් විහිදුවා මෙසේ ප්‍රකාශමාන කරයි.

 “රජ්ජුරුවෙනි අවුරුදු පතා තොපගේ බලි ග්‍රහණයට කොට මේ තිඹිරි ගස වසන්නා වූ වෘක්ෂ දේවතාවා නම් මම ය. තොපට අවවාද දෙන පිණිස ආමි.”

 මායා යථාර්ථවාදී න්‍යාය පිළිබඳ සාකච්ඡා කරන නූතනය ප්‍රවිෂ්ට විය යුත්තේ පුරාතන අක්මුල් වෙත බව ජාතක පොත පරිශීලනය කිරීමෙන් මනාව ප්‍රතීයමාන වේ. දේවතවගේ විස්තරය අසා බොහෝ කලකිරුණු රජු රාජ්‍යය අමාත්‍යංශයට පාවාදී පුරෝහිත බමුණා සමඟ වෙස් වලාගෙන ජනතාව අතරට යයි. මේ රජු ඉතා නම්‍යශීලී යහපත් රජකු බව මෙයින් හෙළි වේ. අනතුරුව ජාතක කතාකරු තම කතාව ඉතාම පැහැදිලි සංදර්භයක් නිර්ණය කොට අතුරු කතා හයකින් කතාව විකාශනය කරයි.

පය කටුවක් ඇනුණු පිටිසර මහලු මිනිසා පිළිබඳ කතාව 

වැඩිවිය පත් වූ දූ දෙදෙනෙකු සිටින මහළු ස්ත්‍රිය පිළිබඳ කතාව

 හී වැලෙන් මිඳී පය බිඳුණු ගවයෙකු අයිති ගොවියා පිළිබඳ කතාව 

කිරි මුට්ටිය බිඳ දමා ගිය කුළු දෙන අයිති ගොපල්ලා පිළිබඳ කතාව 

 රාජ පුරුෂයෙකුගේ අතින් ගව පැටවා මැරුණු අවස්ථාව නිරූපිත කතාව 

 කපුටාගේ ග්‍රහණයට හසුවූ මැඩියා පිළිබඳ කතාව 

මෙම කතා හුදු ධර්මය දේශනා කිරීමට භාවිතා නොකොට කතා රසය ජනිත වන ආකාරයෙන් ජීවමානව ඉදිරිපත් කොට රාජ පාලකයාට අධාර්මික ස්වරූපය ඒත්තු ගන්වා රාජ්‍යය පාලනය අරඹයා ගැඹුරු වූත් හරවත් වූත් පණිවුඩයක් තබයි. ජාතක කතාවල අන්තර්ගත වන පුළුල් සමාජ අවබෝධය මෙ කතාව මතින් මනාව හෙළි වේ. පාලකයා කෙබඳු වියයුතු ද යන්න ගැඹුරු අයුරින් විග්‍රහය කරන කතාවකි මෙය. මෙම කතා සියල්ලටම අයිති හැමදෙනාම සිතන්නේ රටත් ජනතාවත් පත්වී සිටින මෙම මහා කරදරයන් සියල්ලට ම රජතුමා වගකිවයුතු බවයි. ඔහුගේ අධාර්මික පාලනය නිසා මෙසේ සිදුවී ඇති බවයි. 

පළමු අතුරු කථාව මෙසේ විමසමු.., 

මහලු පුරුෂයෙක් වලින් කටු ඇරගෙන අවුල් ගෙය වට කොට අවුරා දොර බැද තමාගේ දරුවන් හා බිරිද සමග කැලේට යති. දිවා කාලයේ කැලේ ගතකොට රාජපුරුෂයන් ගිය කල්හි නිවසට පැමිණ දොරකඩ ඇති කටු ඇද දමයි. ඒ අතර සවසට ඔහුගේ කකුලේ කටුවක් ඇනෙයි. එවිට ඒ මහලු පුරුෂයා රජතුමාට මෙසේ බැණ වදින්නට පටන් ගත්තේය.

“යම් සේ මම මේ කටු ඇනී දුක් විඳින ලදීම් එපරිද්දෙන් පඤ්චාල දේශවාසී මේ රජ ද සංග්‍රාම භූමියේ හෙව සතුරන්ගෙන් පැරද තියුණුව හීයෙන් විදින ලදුව මා සේම දුක් අනුභව කෙරේ වා.”

මෙසේ මහලු මිනිසා රජතුමාට බැණ වදිනු පුරෝහිත බමුණාට ඇසෙයි. ඔහු මෙසේ අසයි.

 “එම්බල මහන පුරුෂය වයෝවෘද්ධ හෙයින් ඇස අඳුරුව හේතුකොටගෙන පය කටු ඇනගෙන නිරපරාධ වූ රජ්ජුරුවන් වහන්සේට නිස්කාරණයේ බෙනෙයි කිමෙක්ද?”

පුරෝහිත බමුණාගේ ප්‍රශ්නයට මහලු පුරුෂයා දෙන පිළිතුර රජුගේ අධාර්මික බව ඉස්මතු කොට රටත් රටවැසියාත් මුහුණපාන අභාග්‍යයසම්පන්න ඉරණම කියාපාන කැඩපතක් බඳුය.

 “රජ්ජුරුවෝ දැහැමින් රාජ්‍යයය කරන්නාහු වී නම් අමාත්‍යය සේවකාදී එපරිද්දෙන්ම ධර්මිෂ්ඨ ය. ඔවුන් ධර්මිෂ්ඨ වුවහොත් සත්ත්වයන්ට අනන්‍ය නොවදී නම් සත්ත්වයෝ වල් නොවැද තම තමන්ගේ ගෙයි සැපසේ දරුවන් උකුලෙහි නටවමින් විභවනුරූප වූ පරිද්දෙන් වසන්නාහු. රජ්ජුරුවන් නිසා වේද අප සැපසේ වසන්නේ යැයි රජු දීඝායු ව සුව විඳි ආවඩ වඩා ඉදිනාහ. මේ රජහු එලෙස විචාරණ කමක් නැති හෙයින් වේද ගහට ගේ නැතිව දොර නැතිව දුක් විඳින්නේ ඒ යැයි කියා තොප ගේ රජ්ජුරුවන්ගෙ ගහටයේ... ඇවිදිනා හෙයින් වේද මේ කටු ඇනුනේ ඇයි මෙලෙස රජ්ජුරුවන්ට දෝෂාරෝපණය කොට කීයේය.”

මහලු මිනිසාගේ මේ වචනවලින් කතා කතාවේ පරමාර්ථය ඉටුකර ගනී. රජු දුෂ්ටයකු වුවද මේ බස් අසා නම්‍ය පුද්ගලයකු බවට පත්වේ. පුරෝහිත බමුණා අමතා රජ පවස වචන මේ ආකාරයෙන් විමසමු.

 “ආචාරීනි මහලූ පුරුෂයන් කීයේ ඇත්තමය අපගේම දෝෂය. මෙතැන් පටන් දශරාජ ධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරම්හ.”

අද පැතිර යන වෛරසය හමුවේ ශ්‍රී ලාංකේය ජනතාව මෙන්ම ලෝකවාසී ජනතාව ද තම රාජ්‍යයය පාලනය කරන නායකයාට දෝෂාරෝපණය කරන්නෙත් මේ ආකාරයෙන් ම නොවේ ද? මේ නිසා මෙය අතීනය සිට නූතනය දක්වා ගලා ආ ඒකාකාරී දම් වැලක එක් පුරුකක් නිරූපණය කිරීමක් ම නොවේද යන්න රසිකයාගේ සිතවෙත පතිතවන හැඟීමයි. රජකු අවිචාරවත් පාලනය නිසා රට වැසියන් දුක් විඳින අයුරු විදහා පාමින් දසරාජ ධර්මයෙන් රාජ්‍යය පාලනයෙහි යෙදිය යුතු බව හා එහි අගය වටහා දීමට ජාතක කතාකරු භාවිත කරන මීළඟ උපක්‍රමය යි. 

                 තවත් අතුරු කතාවකි එක්තරා වයෝවෘද්ධ ස්ත්‍රියක් තමාගේ වැඩි වයසට පැමිණි දූවරු දෙදෙනෙකු  ගෙයිම රඳවා ගෙන වලින් දර පලා ගෙනවුත් විකොට බැල මෙහෙවර කොට රකින්නී ය. එක් දවසක් වලට ගොස් පළා කඩන්.නීය කැලයෙන් අත වැරදි පෙරළී බිම වැටී ඇඟ කඳුළු වලින් ඇස කඳුළු පිස පිස රජතුමාට ආක්‍රෝෂ කලා ය.  මේ ආක්‍රෝෂ පරිභව ඇසුනු පුරෝහිත බමුණා මහළු ස්ත්‍රියගෙන් රජුට බැන වැදීමට හේතු විමසුවේය. ඊට ඇය දෙන පිළිතුර රජ කෙනෙකුගේ අධාර්මික පාලනය නිසා රටවැසියා පීඩනයට පත්වන ආකාරය ධ්වනිත කරන්නකි.

 “සොරුන්ගෙන් අනවකආශයෙන් පෙළෙන ලද රාජ්‍යය වාසීන්ගෙන් මාගේ දරුවන් පිසවා කන්නේ කවුරුද?”

සොර බිය ඇතිව වාසය කරන මේ තැනැත්තිය තම දරුවන්ට ආහාර පිස කන්න දෙන්නෙ කවුරුන් දැයි ප්‍රශ්න කරයි. රටපුරා සොරබිය පැතිරගිය ඊට වගකිව යුත්තේ රජු නොවේ දැයි ප්‍රශ්න කරයි. රටපුරා සොරබිය පැතිර ගිය කල්හි ඊට වගකිය යුත්තේ රජු නොවේ දැයි ඇය ඇසුවාය. ඇගේ බස් අසා වෙස් වලාගෙන සිටි රජු පුරෝහිතට කීවේ නුවරට ගොස් මෙතැන් සිට දැහැමින් රාජ්‍යයය විචාර මු යන්නයි.

අනතුරුව එක්තරා ගොවියෙකු සීසාන අතර ගොනෙකු සී වැල පයේ ඇනී යා නොහී එතැනම සිටින කල ගොවියා රජුට මෙසේ බැන වදින්නට විය.

    “මේ ගොනා සී වලින් මිදුනා ලදුව පය බැඳී යම්සේ යා නොහී වැද හොබී ද? එපරිද්දෙන්ම පඤ්චාල රජු ද යුද්ධයෙහි සතුරන් විසින් පරදවන ලද්දේ අඩ යටියෙන් ඇවිණි මේ ගොනා සේම අනාථ අසරණ ව වේදනා මහත්ව රණබිම්හි හි වැටී හොවීවා.”

ගොවියා මොනතරම් රාජ්‍යය වෛරයක් ඇතිව බැන වැදුණේ ද? බොහෝ කාලයක් සිතේ පැවැති වෛරය මේ වචනවලින් ආවරණය වෙයි, මෙසේ රජුට බැන වැදීමට හේතු විමසූ පුරෝහිතයාට ගොවියා පවසන මතු වදන් රාජ්‍යය පාලකයෙකු අධාර්මික වීම නිසා රටවැසියා විඳින දුක මෙන්ම රජුගේ ජන පීඩනය අනාවරණය කරයි.

      “එම්බල පින්වත් වූ බ්‍රාහ්මණය, ප්‍රජාව රැකීමෙහි නිරාභිලාෂීව අධර්මයෙන් බදු පඬුරු ගෙන සත්ත්වයන් පෙළෙන්නා වූ රාජ භයින් චෝර භයින් පීඩිත ව මද අස්වැසිල්ලක් නොලැබෙන දනව් වාසීන් ඇති මේ රජු හට...”

මෙසේ ගොවියා පවසන වදන්වලින් හෙළි වන්නේ රජුගේ අධර්මිෂ්ඨ බවයි. මෙම ගොවියා තවදුරටත් රජුට බැණ වැදීමට හේතු පෙන්වමින් එදින තමාට වූ ආසන්නත ම සිද්ධිය ද බ්‍රාහ්මණයාට සිහිපත් කර දෙන්නේ මෙසේය.

 “මාගේ ස්ත්‍රිය දහවල් බත් ඇරගෙන එන්නී අතරමග දී දැක රාජ සේවකයින් විසින් බත් උදුරන ලද්දේ වන දහවල් වන කල්හි බත් නොලැබ ක්ෂුධාවෙන් පීඩිතව ඈ එන පෙර මඟ බල බලා ගොනාට අස්ථානයේ පහර ගසාපිමි. ඒ ගොනා පය ක්ෂණයෙන් ඇද සීවැල ඇනගත. මේ කාරණයෙන් මා විසින් පහරණ ලද්දේ නොහේ අධර්මිෂ්ඨ රජකම් කරන මේ පංච රජු විසින් පහරන ලද්දේ ය.”

මේ කරුණු ඇසූ රජු නැවත වරක් කරුණු තේරුම් ගෙන මෙතැන් පටන් දැහැමින් රාජ්‍යය කිරීමට සිතා ගත්තේය. මෙසේ රාජ්‍යය විචාරණ ඕනෑම කාලයක ඕනෑම රජෙකුට රාජ්‍යය විචාල යුත්තේ කෙසේද හා ප්‍රතිපාදන ම මෙම ජාතක කතාවෙන් දිගින් දිගටම අතුරු කතා ඔස්සේ අනාවරණය කරයි. ජාතක පොත සනාතන අගයක් ඇති ග්‍රන්ථයක් වන්නේ මෙබඳු සර්වකාලීන අගයක් ඇත ධර්මතා මේ පොතෙන් නිරූපණය කරන බැවිනි. මෙම ධර්මතා කවදාවත් පරණ වීමෙන් අභාවයට නොවෙයි. ජාතක පොත සනාතන ගද්‍ය ග්‍රන්ථයක් ලෙස පිළිගැනීමට මෙම පොදු ධර්මතා අන්තර්ගත වීම ම හේතු වී ඇත.

 මීළඟට මෙම ජාතකයේ අන්තර්ගත වන ගොපල්ලාගේ කතාව අපට හමුවේ. රාජ්‍යය සේවකයාගේ දූෂණ හෙළි කරන තවත් හොඳ කෙටිකතාවකි. ගොපල්ලාගේ කතාව. 

රජු අධාර්මික වන විට රජ සේවකයින් අධාර්මික වී දූෂණයෙන් ජනතාව පෙළෙන මෙම කතාව වර්තමානයට ද උචිත අර්ථයක් ගෙන දෙන්නකි. ගොපල්ලා පුරෝහිතයා අමතා කරන පිළිතුර විමසා බලමු.

 “පින්වත්තු වූ බ්‍රාහ්මණය පඤ්චාල රජ ඡන්දයෙන් අගතියට ගොස් රාජ්‍යය ධූරයෙහි ප්‍රමාද ව ජනපදවාසීන්ට බොහෝ පීඩා කරන්නේ. ඔහුගේ සේවකයෝ පසල් දනව්වකට ගයහද පීඩා කරන්නේ ය. එසේ හෙයින් මම ද ඒ සේවකයන් විසින් බොහෝ කොට කිරි ගෙනවයි පෙළෙන ලද්දෙමි. චණ්ඩ ව අතට අසුවෙන කිරි දෙවිය නොදෙන දෙනෙකුගේ කිරි දොවන්නට වන් කල්හි ඒ කුළු දෙන් කිරි මුට්ටිය බිඳ මාත් ඇන එළා වලට දිව පුව. ඉතින් ඒ රජ දැහැමින් රජ කළේ නම් ඔවුන්ගේ සේවකයොත් අධර්මිෂ්ඨ නොවෙති. එසේ කල්හි දනව්වාසීන්ට මෙබඳු ව භ‍ය නූපදින්නේ ය.”

රාජ්‍යය සේවකයින් අධාර්මික දූෂිත වන්නේ රජ එසේ වන විට ය. ඒ නිසා ධුරාවලිය මුල සිටම යහපත් ධාර්මික පාලනයක් සහ යහපාලනයක් ඇති වේ නම් රට ධාර්මික වී සුඛිතමුදිත වන බව මේ කතාවෙන් අවධාරණය කරයි. කතාවක් කියන අතරම කතා රසයට බාධා නොවන සේ ධර්ම කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමෙන් දක්ෂතාවය ජාතක කතා නිර්මාණය කල පැරැන්නන් මතින් ස්ඵූට වූ තවත් කාරණාවක් බව සනාථ කළ හැකිය. 

බදු එකතු කරන රාජ පුරුෂයෙකු වස්සෙකු මරා සම උපුටාගත් කතාව ද රජුගේ අධර්මිෂ්ඨ වීමෙන් රටට වන අවැඩ කියා පාන්නකි. මෙම අතුරු කතා අතර මඩුවන් පිළිබඳ කතා ද සිත්ගන්නා සුළු අයුරින් ජාතක කතාකරු අරුතම කතාවේ පරමාර්ථය ඉටු කරවා ගැනීමට සමත් වූ ආකාරයෙන් ස්ඵුට කරයි. වෘක්ෂ දේවතාවාගේ ආනුභාවයෙන් මඩුවන් බමුණාට කියන මතු අදහස් රාජ පාලනය පිවිතුරු බව මනහර ලෙස කියාපාන අවස්ථාවකි.

      “ඉදින් බමුණ මේ රජ දසරාජ ධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරන්නේ වී නම් මේ රාජ්‍යය වස්ත්‍රාභරණ ධන ධාන්‍යයෙන් සමෘද්ධ වන්නේය. කලට වැසි වැස සමෘද්ධ ව ශස්‍යෙයන් යුක්ත වන්නේය. සියලු වැව් පොකුණු හෝ කඳුරැලි ආදිය ප්‍රසන්න ජලයෙන් පිරි සිටින්නේය. සත්වයෝ සුඛිතමුදිත වූවාහු බත් අනුභව කරන කල්හි අග්‍රපිණ්ඩය හැර කපුටන්ට දෙන්නාහ. කපුටුවෝ බත් අනුභව කොට මෙලෙස ප්‍රාණවධ නොකරන්නාහ.”

මෙසේ රජුගේ මැදිහත් නොවීම නිසා රජුගේ ධාර්මික ප්‍රතිපදාවක් නොමැතිකම නිසා රට විනාශයට ගොස් ජන ජීවිතයට පීඩාවට පත්වන ආකාරය මෙන්ම ජන පීඩාවට පත්වී සිදුවන විනාසය කලාත්මක උපක්‍රම ඔස්සේ ජාතක කතාකරු නිරූපණය කරයි.

ජාතක පොතේ භාෂාව.., 

සිංහල පන්සිය පනස් ජාතක පොත උගත් නූගත් සැමට බණ කීමට රචිත ග්‍රන්ථයකි. මේ නිසා ජාතික පොතේ ඇත්තේ පොදු ජනතාවට සරල ලෙස බණ කීමට උචිත ලෙස සැකසුණු භාෂා ලිපියකි. මේ පිළිබඳ විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකුගේ අදහස් මෙසේ විමසමු.

 “සිංහල ජාතක පොතේ බස පොදුජන බස ලෙසින් ගැනීම උගතුන්ගෙ සිරිතයි. පොදුජන බස අලුත් දේශීය මාර්ගයක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබූවද එය අලුතින්ම ඇති වූවක් නොව මීට කලින් අවධියක සිට පැමිණ අලුත් කරනු ලැබූ අංගයකි. සද්ධර්මරත්නාවලියෙන් ඇරඹුණු පොදු ජන වහර කතා රචනයට සුදුසු අයුරින් දක්නට ඇත්තේ ජාතක පොතෙහි ය.  උගතාටත් නූගතාටත් බාලයාටත් මහල්ලාටත් තේරුම්ගතහැකි බස් නියරක් දක්නට ලැබෙන්නේ ජාතක පොතෙහි ය.”

( මහාචාර්ය ආනන්ද කුලසූරිය)

 “බුදුබණහි එන උපමා රූපකයන්ගේ අපූර්වත්වය අලුත් බව අපට පළමුව පෙන්වා දුන්නේ සද්ධර්මරත්නාවලිය ලියූ ධර්මසේන හිමියන් විසිනි. අනතුරුව පාලි රීතියක් පාලියෙහි එන උපමා රූපක ඇසුරෙන් සිංහලයන්ගේ කට බස් රීතියට හුරු ආදීන සිංහල රීතියක් නිපදවූයේ ජාතක කතා සිංහලයට නැගූවන් විසිනි.”

( මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ)

 “ජාතක පොතේ කර්තෘ වූ සද්ධර්මරත්නාවලී මාර්ගය ගරු කරමින් වැඩි පිරිසකට කියවා හෝ අසා තේරුම් ගෙන රස විඳිය හැකි බස් වහරකින් ජාතක පොත සම්පාදනය කළෝය.”

 (මහාචාර්ය ඒ වී සුරවීර)

 මේ විස්තරවලින් පෙනෙන්නේ ජාතක පොත රචනා කළ කතෘන් සිංහලයගෙ කට බසට ලඟ රීතියකින් ජාතක පොත රචනා කර ඇති බවයි. අමාවතුර, බුත්සරණ වැනි පූර්ව කාලීන කෘති වඩාත් ව්‍යක්ත රිතියකින් රචනා වූ අතර ජාතක කතා කට වහරින් රචනා වූ ගද්‍ය ග්‍රන්ථයකි. එහෙත් ඇතැම් තැනක භාෂාව මිශ්‍ර කොට තැබීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. දේවධර්ම ජාතක එහි වර්තමාන කතාව සරල වහරකින් රචනා වූ හොඳම කතාවකි. 

ජාතක පොතේ භාෂාව සරල වු ව්‍යංගාර්ථයෙන් හැඟීම් පළ කිරීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. මතු දැක්වෙන නිදසුන බලන්න. බහුභාණ්ඩික භික්ෂුවකගේ සිවුරු අඳන ආදිය දැන සේනාසන චාරිකාවේ යෙදෙන භික්ෂුහු මෙසේ අසති. බහුභාණ්ඩික භික්ෂුවගේ බොහෝ සිවුරු පිළි ආදිය දැක විශ්මයට පත්ව දෑත් විහිදාගෙන අත දික් කොට සිවුරු පිළි පෙන්වමින් හැසිරෙන ආකාරය මේ වැනුම ඇසෙන සැමට මැවී පෙනේ. සරල වැකි පුනපුනා යෙදීමෙන් ව්‍යංගාර්ථවත් බස් වහරක් යොදා ගෙන තිබේ. ජාතක පොත පොදු ජනයාට සමීප බසකින් කතා නිර්මාණය වී ඇතත් එහි කතා රීතියෙහි එක් ලක්ෂණයක් නම් භින්නත්වයයි. සද්ධර්ම රත්නාවලිය, පූජාවලිය වැනි කෘතිවල එන සමරූපීතාව ජාතක පොතේ නැත. ඊට හේතුව ජාතක පොත තනි කතුවරයෙකුගේ නිර්මාණයක් නොවීමයි. සමහර කතා මිශ්‍ර සිංහලයට නැඹුරුවී අලංකාර රීතියකින් නිර්මාණය වී ඇත. සම්බුලා ජාතකයේ මතු දැක්වෙන අවස්ථාව විමසා බලමු.

 “එකල්හි දානව රාක්ෂසයෙකු ගුවනින් යනුයේ පවනඹල රන්ලියට නිගා දුන් තුනු සිරින් වොර වදනා ඒ ලද වූ ස්ත්‍රිය තුනු සිරි දැක, ඇය කෙරෙහි පිළිබඳ සිත් ඇතිව මෙසේ කීයේය. හැසී සිටින්නා වූ කහර ප්‍රදේශයක් ඇති කරපිරිමිද මධ්‍යම ප්‍රදේශයක් ඇති ජන ශූන්‍ය වූ මේ වන මධ්‍යයෙහි ගල් කඳු රැලිය අසනනා ගොඩනැගී බව හේතු කොටගෙන පවනඹල පල්ලව පත්‍රයක් මෙන් චලිත වීම් ඇතිව... ”

සම්බුලා දේවිය ගේ රූපශ්‍රීය පැවසෙන මේ වැනුම හොඳම බස ජාතක කතාකරු සරල ගැමි බසින් වර්ණනා කළා නම් ඇගේ ශරීර සෝබාව මෙතරම් මනහර ලෙස ගැනිය නොහැකි ය ජාතක පොතේ භාෂාව අලංකාර කළ ප්‍රධානතම අංගයක් නම් අන්තර්ගත උපමා වන්නේ තැනට සුදුසු උපමා තෝරාගෙන ඉදිරිපත් කරමින් අදහස හකුලා දැක්වීමට ජාතක කතා රචකයෝ සමත් වූහ. සම්බුලා ජාතක ඉන් උපුටා ගත් උපමා කිහිපයක් මෙසේ විමසමු.

පහන් නැති තැන පහන් මෙන් 

සම්බුලා දේවිය ගේ රූපශීය මොන තරම් විශිෂ්ට එකක් දැයි මින් ප්‍රකාශ වේ. අලුත් කසායෙන් උලා නා ගොඩනැගී දේවිය ගැන පවසන මතු උපමාව බලන්න

  රන් රැසින් තවරන කලක් මෙන් ඇගේ ලාලිත්‍යය පවසන මතු උපමාව ද නිර්මාණාත්මක එකකි 

පවනඹල පත්‍රයක් මෙන් 

මෙසේ උපමා භාවිතය අතින් ජාතක පොතේ භාෂාව විචිත්‍රත්වය ට පත් වී ඇත.

 

පන්සිය පනස් ජාතක පොත වනාහි සිංහල සාහිත්‍යයයේ ඇත්තාවු විශාලතම වූද අතිශය ජනප්‍රිය වූ ද කෘතියකි. සිංහල සමාජය හා සංස්කෘතිය කෙරෙහි මෙන් ම සිංහල සාහිත්‍ය කෙරෙහි ද ජාතක කතාවෙන් තරම් අනෙක් එකදු සාහිත්‍යකින් හෝ බලපෑමක් සිදු නොවීය.

( මහාචාර්ය ඒ වී සුරවීර)

  අවසානයට ප්‍රථම..,

     ජාතක කතාවේ ආකෘතිය සැකෙවින්..,

  වර්තමාන හා අතීත කතා අතර දැක්වෙන චරිත මගින් ජන ජීවිතයේ පවතින විවිධ ගැටලු  ගැන සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. එමඟින් පුද්ගලයාගේ ජීවන තත්ත්වය හැසිරීම් රටාව, චරිත ලක්ෂණ, ගති පැවතුම් ආදිය විස්තර වෙයි. මේ අතර චරිත හැඩගස්වා ගැනීමෙන් යහපත් ජීවිතයක් ගත කිරීමට උපකාරී වන යහපත් ගුණධර්ම ඉදිරිපත් කරයි. හැම කතාවකින්ම මෙන් ජනජීවිතය සංකීර්ණත්වය පැහැදිලි කරයි. මේ සඳහා දුෂ්ට චරිත, සාධු චරිත, සංකීර්ණ චරිත උපයෝගී කරගෙන ඇත. අවසානයේ පූර්වාපර සන්ධි ගැළපීමෙන් සමෝධානය දක්වයි.

 ජාතක කතා ගොඩනැගීමේ පරමාර්ථය..,

                   ජාතක කතා නිර්මාණය කිරීමේ මූලික පරමාර්ථය  ගැටළු විරහිත ධාර්මික ගති පැවතුම් ඇති යහපත් සමාජයක් බිහි කිරීමයි.

 ජාතක කතා වලින් මූලික වශයෙන් බමුණු මත වාදවලට පහර දීම ද බමුණන් විවේචනය කිරීමද තවත් පරමාර්ථයක් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.

 සමාජ සිරිත් විරිත් සුරක්ෂිත කිරීම සහ ගැටළු විරහිත සුඛිතමුදිත ජන සමාජයකට මාර්ග පාදා දීමට  ඉගැන්වීම් ඉදිරිපත් කිරීම ද ජාතක කතා ඉදිරිපත් කිරීමේ තවත් පරමාර්ථයක් ලෙස සඳහන් කළ හැකිය. පන්ති කුල භේද ප්‍රතික්ෂේප කිරීම එහි ඇති තවත් පරමාර්ථයකි.

මිනිස් ජීවිතය විවරණය කිරීම

  සාදු චරිත ගොඩනැගීමට පියවර ගැනීම

  සහෘද සමාජයක් ගොඩනැගීම

  වැඩිහිටියන්ට ගරු සැලකිලි දැක්වීම, ස්ත්‍රී, පුරුෂ, සත්ත්ව චරිත ක්‍රියාත්මක වීම ඉදිරිපත් කිරීම මෙහි ඇති තවත් පරමාර්ථ ලෙස සැකෙවින් දැක්වීමට පිළිවන.

 

         ජාතක කතාවෙ සන්දර්භය..,

  අද්භූත සිද්ධීන්ගෙන් ගහන වීම ජාතක කතා වල සන්දර්භය දක්නට ලැබෙන විශේෂ ලක්ෂණයකි. සස ලාංඡනය ඇඳීම, සඳ පලාගෙන යාම, සක්දෙව් ඉල්ලීස ගෙ විලාපය ගැනීම, කුස ජාතකය ශක්‍රයාගේ ඉදිරිපත්වීම මේ ආදී අද්භූත දේ ජාතක කතාවල සන්දර්භය දක්නට ලැබෙන විශේෂ ලක්ෂණයකි. (මායා යථාර්ථවාදය) අසන්නාගේ සිත් ඇදී යන ආකාරයට ජාතක කතාකරු සිය කතා රචනා කිරීමට ද ජාතක කතා සන්දර්භය දක්නට ලැබෙන උසස් ලක්ෂණයෙකි. බස් වහරට අනුව වේගයෙන් ගලා යන ආකර්ශනීය වූ සිදුවීම් වලින් ඇතැම් ජාතක කතා පැවතීමද ජාතක කතා සන්දර්භය දක්නට ලැබෙන තවත් ලක්ෂණයකි.

ජාතක කතාවේ බස් වහර පිළිබඳ කෙටි විමසුම..,

 ජාතක කතාවේ භාෂාව ජනවහරට සමීප වූවකි. එහෙත් එහි උපමා රූපක ආදිය බෙහෙවින් ම යෙදී ඇත්තේ ජාතකට්ඨකථාව අනුසාරයෙනි.

 ජාතක පොත එක් කර්තෘ කෙනෙකුගේ නොවන බැවින් එහි විවිධ භාෂා ශෛලීන් දක්නට ඇත. අමාවතුර, බුත්සරණ, සද්ධර්මරත්නාවලිය ආදී ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබෙන භාෂා ශෛලීන් ද ජනවහර ද පාලි භාෂාවෙන් සිංහලයට ගත් උපමා රූපක ආදිය ද කට වහර ද යන මෙකී සියලුම ලක්ෂණ ජාතක කතා භාෂාවෙන් දක්නට ලැබේ. ජාතක කතා බස් වහරෙහි සමකාලීන භාෂා රටාවේ හුදී ජන පහන් සංවේගය දනවන භාෂා රීතියක් දක්නට ලැබේ. ඇතැම් අවස්ථාවක එහි නාට්‍යෝචිත භාෂා ව්‍යවහාරයක් දක්නට ලැබේ. විශේෂයෙන්ම මේ පැහැදිලි වන්නේ ඇතැම් ජාතක කතාවල එන සංවාද ආශ්‍රිතවය. එසේම මෙහි භාෂා විලාසයෙනි අනුප්‍රාස, ලක්ෂණද කෙටි වැකි, ශෛලියද එසේම පණ්ඩිත ප්‍රිය සම්භාව්‍ය භාෂා රීතිය ද දක්නට ලැබේ. තවද මෙහි හෙළ වදන් පමණක් මුසුකළ බස් වහරක් ද ඇතැම් තැන්හි දක්නට ඇත. එසේම සංස්කෘත භාෂා ශෛලියකට අනුගතව ගිය භාෂා රටාවක් ද දක්නට ලැබේ. සරල භාෂා ශෛලිය, සම්භාව්‍ය භාෂා ශෛලිය, සංවාද භාෂා ශෛලිය, ජනවහර භාෂා ශෛලිය, නාට්‍යයයෝචිත භාෂා ශෛලිය, හෙලබස් ශෛලිය, සංස්කෘත භාෂා ශෛලිය ආදී ශෛලීන් ජාතක පොතෙහි අන්තර්ගත වී ඇති. මෙයින් ජාතක කතා කර්තෘ මණ්ඩලය සතු වූ භාෂාව පිළිබඳ දැනුම විශද කරයි. 

  ජාතක කතාවේ දක්නට ලැබෙන මනෝවිද්‍යාත්මක ලක්ෂණ..,

 චිත්ත චෛතසිකය මනෝභාවයන්ගේ හෙළි කිරීම මෙහිදී ප්‍රබල ලෙසින් ඉදිරිපත් කරයි. නූතන මනෝවිද්‍යාඥයන් විසින් සිත විග්‍රහය කිරීමද බුද්ධාගමට අනුව විග්‍රහය කිරීම හා සමාන යැයි විටෙක පෙන්වා දිය හැකිය. සිග්මන් ෆෙයිඩ් බටහිර මනෝ විද්‍යඥයෙකි. ඔහුගේ මනෝවිද්‍යාත්මක මූලධර්ම විග්‍රහයයන් සහ ජාතික පොතෙහි මනෝවිද්‍යාත්මක චරිත විග්‍රහය අතර සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවතී.

සෙව්වන්දි ප්‍රේමතිලක

      ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය